Diyet yapanlar dikkat...

Kısa sürede kilo vermek isteyenlerin gözdesi haline gelen, 'Tek Tip Rejimler'in, insan sağlığım ciddi boyutlarda tehdit ettiğini biliyor muydunuz? Araştırmalar, tek tip besin veya besin değerine dayalı diyetlerin sabıkalı olduğunu ortaya çıkardı. Montignac Diyeti'nden, İsveç Diyeti'ne, Prenses Diyeti'nden Dr. Atkins Diyeti'ne kadar, uzmanlar pek çok ünlü diyeti mercek altına aldı.

Tüm dünyada olduğu gibi toplumumuzda da yerleşik bir değer haline gelen ‘ince olan güzeldir' kavramı, kadınları; kaynağı belli olmayan farklı formüllerle incelme yarışma itti. Büyük bir çoğunluk 'hayatının her günü diyetteyken', diğerleri '3 gün sonra diyete giriyorum' saplantılarıyla rejim yapmayı zorunluluk addetti. Kısa zamanda kesin çözüm verdiğine inanılan diyet formülleri, en çok aranan ve tercih edilen diyetler oldu. Şimdilerde 'Hızlı incelme' trendinin yarattığı tek tip rejim salgını herkesi sarmış durumda. Bu salgın öyle bir noktaya geldi ki, güzellik uğruna sıhhatimizi tehlikeye attığımızı fark edemedik.

Faturası çok ağır

Ne yazık ki, 'bilinçsiz incelme'nin sağlık üzerine çıkardığı fatura bu kez oldukça kabarık. Çünkü hızlı sonuç verdiği için son zamanlarda oldukça fazla rağbet gören tek tip rejimler'in, ciddi sağlık sorunları yarattığı ortaya çıktı. Bugüne kadar 'diyet Çılgınlığı'yla başa çıkmaya çalışan beslenme   uzmanları, hangi tip diyetlerin, hangi sağlık sorunları yarattığı araştırmalarla ortaya koydular. Şimdi ise 'tek tip diyetlerin yarattığı sağlık sorunlarıyla nasıl mücadele edileceği tartışılıyor.

Kısa bir süre önce Hacettepe Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırma, tek tip besine dayalı ve çok düşük kalorili diyetlerin insan sağlığında oluşturduğu tahribatları ortaya koydu.

Araştırma bulguları hakkında bilgi veren Diyabetik Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Perihan Arslan, "Her şeye katlanıp bu yasaklı diyetleri yaşam boyu sürdürenler var. Bu kişiler zihinsel, ruhsal ve bedensel sağlıklarım tehlikeye  attıklarını ne zaman anlayacaklar acaba?" diyor. Belirli bir besin öğesinin veya bir besinin tüketilmesine dayalı diyetler olarak tanımlanan 'tek tip diyetler' yıllardır çok yaygın uygulanıyor ve son zamanlarda da oldukça revaçta. Tek tip diyetlerin neden bu kadar popüler olduğuna gelince...

Fazla kiloları kısa zamanda kaybetme isteği ve bu isteğe salt ticari kaygılarla cevap vermeye çalışanlar, birbirinden beslenen sektörel bir kısır döngü yaratıyor. Sağlık ve beslenme ilişkisi sorgulamadan, işin ehli olmayan kişilerce önerilen diyetler uygulanıyor ve sonunda, ciddi sağlık problemleriyle karşı karşıya kalınıyor. Tabii, medyanın da bu gelişmede önemli bir payı var. Diyet konusundaki yazıların, uzman görüşleri alınmadan hazırlanması ve gerekli bir bilimsel ön araştırma yapılmaması, yanlış yönlendirmelerin önemli bir kaynağı.

Yağ hücreleri  yerine kas kaybı oluyor

Prof. Dr. Perihan Arslan, tek tip beslenmeye dayalı rejimlerin metabolizmada telafi edilemeyecek yavaşlamalara yol açtığım ifade ediyor. Söz konusu yavaşlama diyet sonrasında daha süratli kilo almaya neden oluyor. Arslan'a göre diyet sırasında haftalık kilo kaybı 2-3 kg.'a çıktığı zaman, vücuttaki kas-yağ dengesi kas aleyhine tahrip oluyor.

Bu tür diyetleri uygulayanlar da yağ hücrelerinden ziyade kas kaybına uğruyorlar.

"Diyet denince sadece zayıflama diyeti düşünülmemeli." diyor Amerikan Hastanesi'nden Beslenme ve Diyet Uzmanı Dilara Koçak. Diyet özelliği olan beslenme şekli anlamına geliyor aslında. Yani kişilerin diyete olan bağımlılıklarının farklı nedenleri var. Zayıflama amaçlı yapılan diyet gibi, şişmanlama amacıyla yapılan veya diyabetiklere, sporculara göre hazırlanan diyetler de var.

Doğru diyet hangisi?

Hacettepe Üniversitesi Diyabetik Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Perihan Arslan'a göre sağlıklı diyetin özellikleri şunlar olmalı:

• Sağlıklı zayıflama diyeti, haftada ortalama 1-1.5 kilo verdirmeli.
• Vücut ağırlığının kişinin ideal ağırlık düzeyine indirmeli.
• Yeterli ve dengeli (protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve mineraller birlikte) olmalı.
• Yeniden kilo alımını önlemeye ve vücut ağırlığını korumaya yönelik olmalı.

Kişiye özel diyet şart!

Acıbadem Caroussel  Hastanesi Beslenme Uzmanı Hacer Kaya da, tek tip diyetlerde dengesiz beslenmeye bağlı olarak bir besin öğesinin fazla alınırken, diğerlerinin eksik kaldığına dikkat çekiyor ve bunların önemli sağlık sorunları yarattığım belirtiyor,

En büyük hataların kilo verme amaçlı diyetlerde yapıldığı da, yapılan araştırmaların ortaya koyduğu bir gerçek. Beslenme Uzmanı Hacer Kaya; bireyin yaş, cinsiyet, boy, varsa hastalıkları, sosyo-ekonomik durumu ve beslenme alışkanlıklarının göz önünde bulundurulması gerektiğine dikkat çekiyor.

Başka bir deyişle kişinin sahip olduğu hastalık, (diyabet gibi) diyetin niteliğini değiştirmesini gerektiriyor. Ayrıca kişilere beslenme eğitimiyle yeterli ve dengeli beslenme alışkanlığı kazandırmak ve uzun dönemde verilen kilonun korunması hedeflenmesi gerekiyor.

Yapılması Gereken testler

Yaşanabilecek riskler, bu işin bir beslenme uzmanının kontrolünde yapılmasını zorunlu kılıyor. Diyete başlayacak olan kişinin öncelikle bir beslenme uzmanına giderek bazı testlerden geçmesi gerekiyor. Bir endokronoloji ve bir metabolizma uzmanının ortak kontrolünden geçtikten sonra yapılacak testler şöyle sıralanıyor:

Açlık kan şekeri, total kolesterol, trigliserid, ürik asit, SGPT SG01 (karaciğer enzimlerini görmek için)

Beslenme uzmanı Hacer Kaya, gelen hastaları iki grup halinde değerlendirdiklerini anlatıyor:

"Birinci grup, sağlık ve beslenme konusunda yeterli bilgiye sahip olan ve sağlıklı bir şekilde zayıflamak isteyenlerden oluşuyor.

îkincisi ise, kendi başına veya bu konuda uzman olduğunu belirten kişilerin kontrolünde sağlıksız diyetler uygulayarak kilo veren ve tabii yine kilo alan insanlar. Bu grubun da bizlere geliş amacı, bu kez sağlıklı bir zayıflama programı ve en önemlisi beslenme eğitimi almak.'

Örnek bir diyet nasıl olur?

Diyetisyen Koçak ise, dengeli bir besin dağılımı yapıldıktan sonra, bir zayıflama diyetinde hamburgerin bile olabileceğini belirtiyor. 5-6 kg. fazlası olanlar için Koçak, kolay uygulanabilir, günlük bir diyet programı da öneriyor:

SABAH: 2 dilim beyaz peynir veya 1 dilim az yağlı kaşar, domates - salatalık (serbest), 2 dilim kepekli ekmek veya 1 galeta, 5 adet zeytin ve çay (şekersiz)

ÖĞLE: Yeşil salata yanında 1 tost 1 adet mayonezsiz hamburger veya 2 yumurtalı omlet ile 2 dilim ekmek ve ayran

ARA: 1 meyve veya 2-3 kraker ile 1 bardak süt veya yoğurt

AKŞAM: Izgara balık/tavuk, 3-4 adet köfte, pirzola veya biftek (birini seçin), yeşil salata, 6 kaşık haşlama sebze ile 1 kase yoğurt

GECE: 1 meyve

Çalışanlara pratik öneriler

Özellikle çalışanlar için bu denli düzenli programları yürütmek elbette çok zor. Ama en azından şunlara dikkat etmenizde yarar var:

• Alkollü içeceklerden ve hazır meyve sularından uzak durmak
• Çayı şekersiz ve açık içmek
• Haftada bir kaç kez (en az 4), en az 45 dakika olması kaydıyla yürüyüş yapmak
• Günde en az 12 bardak su içmek
• Günde en fazla 2 fincan kahve tüketmek
• Günde 1 kutu soda tüketmek

Hangi rejimler tehlikeli?

Özellikle tek tip besin ve besin değerine bağlı olan diyetler tehlikeli diyetler listesine giriyor.

Prof. Dr. Perihan Arslan, tek tip diyetlerin niteliklerini şöyle sıralıyor:

• Genellikle meyve ve çorba gibi besinleri içeriyorlar
• Enerji değerleri düşük.
• Karbonhidrat içeriği yüksek (yüzde 95), protein içeriği düşük (yüzde 5), yağ içermiyorlar.
• Pek çok vitamin (B6 ve B12 gibi) ile kalsiyum, çinko, demir, magnezyum ve fosfor gibi mineraller yönünden yetersiz

Tek Tip Rejimlerin Yol açabileceği Sağlık sorunları;

Uzmanlara göre tek tip rejimler uzun süreli sürdürüldüğünde birçok ciddi hastalığa davetiye çıkarıyorlar. Bunları kısaca şöyle özetleyebiliriz:

• Osteoporoz
• Safra taşları,
• Böbrek hastalıkları
• Kardiyovasküler hastalıklar
• Bazal mitaboiizma hızı düşüyor (Vücudun çalışma hızı)
• Kansızlık
• Dikkat azalması
• Uyuşukluk
• Saç dökülmesi
• Yorgunluk
• Bulantı ve kusma

MONTIGNAC DİYETİ:

Karbonhidrat içeren besinlerle protein içerenlerin birbirinden ayrı alınması (gıdaları ayrıştırma) esasına dayanıyor. Montignac prensiplerine göre, öncelikle gıdalar sınıflandırılıyor. Yani enerji veren proteinler, glusitler ve yağlar ile enerjik olmayan lifler, su, vitamin, mineral ve oligo elementler birlikte alınmıyor. Bu tür beslenme mide, bağırsak sistemini bozuyor ve ülsere yol açabiliyor. Ayrıca sinir sisteminde tahribat yapıyor.

SALATA, MEYVE VE HAŞLANMIŞ PATATES DİYETLERİ:

Vücudun çok az miktarda kalori ve besin öğesi almasına yol açıyor. Uzmanlar mide yanması, ağrısı ve kazınması şikayeti olanların bu tür rejimlerden uzak durmaları gerektiği görüşünde birleşiyor.

KAN GRUBU DİYETLERİ:

Kişileri besinlerden uzaklaştırarak yetersiz ve dengesiz beslenmeye yöneltiyor. Mesela bu diyet tipinde X kan grubu mensuplarının kesinlikle süt ürünleri almaması şartı veriliyor. Ancak uzmanlar, kişinin ilk tanıdığı gıdanın anne sütü olduğunu ve süt ürünlerinin çok yararlı besin değerleri düşünüldüğünde bunun zararlı bir öğüt olduğunu ifade ediyor.

SOĞAN ÇORBASI DİYETİ:

Yağın kesinlikle yasak olduğu bu 3 günlük diyette, anlaşılacağı gibi doğru düzgün tek yemeğiniz soğan çorbası. Bir de beyaz peynir. Çay, meyve (üzüm ve muz hariç) ile pirinç lapasına çok kısıtlı olarak izin var. Vücutta doku (kas) kaybı yaratması nedeniyle bazal metabolizma hızını yavaşlatıyor ve tekrar kilo almayı kolaylaştırıyor.

İSVEÇ DİYETİ:

Vitamin ve mineral açısından son derece yetersiz, vitaminleri açısından fakir, kolesterol yönünden zengin olduğu için de kalp hastalığı ve diyabet açısından da ciddi risk taşıyor. Bu diyette vücut kendini az yemeye adapte ettiğinden bazal metabolizma hızı yavaşlıyor.

WORKING GIRL (çalışan kız) DİYETİ:

Alman diyetisyenler tarafından hazırlanan, 2 haftada üç buçuk kg kaybettirmeyi hedefleyen bu programda ağırlık karbonhidratta. Yani kan şekeri ve insülin salınımı dengesizliğine yol açıyor.

PATATES DİYETİ:

2 hafta sürdürülebilir olarak lanse edilen diyette hedef, bu süre zarfında toplam 4-5 kg. kaybetmek verdiği zarar Working Girl diyetiyle aynı..

ALMAN DİYETİ:

Uygulama süresi 4 hafta olan diyette karbonhidrat oranı oldukça yüksek. Ayrıca, sebze ve meyve de dengeli olarak verilmiyor. Protein oran da hayli düşük. İnsülin salınımı ve kan şekeri dengesizliği ortaya çıkıyor.

PRENSES DİYETİ:

İngiltere kaynaklı diyet, adını Prenses Diana'dan almış, 1 haftada 5 kg vermeyi vaat eden program, düşük kalorili diyetler kategorisinde gösteriliyor. Besin öğeleri açısından çok yetersiz.

DR. ATKINS DİYETİ:

Yağlı maddeler ile proteinin tamamıyla serbest olduğu bu diyette şekerli tüm besinler yasak. Kalp hastalığına davetiye çıkarıyor. Karbonhidrat eksikliği vücutta 'keton' adı verilen ve yüksek miktardan çok zararlı olabilen cisimlerin artmasına yol açabilir. Ayrıca kanda şeker düşüklüğü ve eksikliği de kendini gösterir.