Ekonomi Haberleri

Küresel felakete 12 adım!

   ABD'de mortgage krizi ile başlayan kriz artık sadece ABD'yi ya da mortgage piyasasına yatırımları olanları ilgilendirmiyor. Çünkü bankacılık sektöründen, perakendeye ve hizmetler sektörüne kadar sıçrayan yavaşlama artık küresel finans sisteminin bir sorunu haline gelmiş durumda. Ağustos krizinden sonra finansal piyasaları kilitleyen, bankaları birbirlerine borç vermez duruma getiren nakit sıkışıklığı ile bambaşka bir boyut alan krizin daha da sistematik bir mali çöküşe neden olabileceği iddia ediliyor. FED'in faizlerini birden 125 puan indirmesinin hayıra alamet olmadığını düşünen ekonomistler, Bernanke'nin bir felaketin gelmekte olduğunu farkettiğini, bu yüzden enflasyonla savaşını bir kenara atıp sert indirimlere gittiğini savunuyor. Hatta FED'in mart ayında bir 0,50 puan daha indirim yapabileceği tahminler arasında. ABD'nin en iyi ekonomistlerinden biri olan hatta geçen ay gerçekleşen Davos zirvesinde En iyi iktisatçı olarak takdim edilen Nouriel Roubini'nin blogunda yer verdiği yazıda ise finansal bir katastrofa yani felakete 12 adım kaldığı iddia ediliyor.

Kriz derinleşecek

   Gösterilen 12 adımın arasında; Emlak fiyatlarında yüzde 30'a  yakın değer kaybedeceği, bankaların subprime zararlarının ise 300 milyar doları bulacağı gibi senaryolar var. Şirketler ve büyük bankaların iflas edip, hedge fon gibi riskli yatırımcıların özellikle türev piyasalara ve paketlenmiş yatırım araçlarına plan pozisyonlarının büyüklüğünün öngörülememesi de finansal sistemi felakete götürecek basamaklardan bir kaçı. Son dönemde kredi notları tehlikeye giren sigorta şirketleri de küresel finansal sistemi çıkmaza sürükleyecek sorunlardan biri. Roubini'ye göre şu aralar FED'in kendi içinde ve finans piyasaları yetkilileri arasında da bu senaryo konuşuluyor. Her geçen gün krizle bağlantılı gelen kötü haberler ise bu 12 basamağın birer birer çürümeye başladığını gösteriyor. Uzmanlara göre bu seferki resesyon, 1991 ile 2001'de yaşanan ve 8 ay süren durgunluktan daha uzun ve daha derin olacak.

Hedge fon riski var

   Referans'a konuşan Finansbank ekonomistlerinden İnan Demir'e  gören finansal piyasalarda katastrof yani felaket yaşanacağı, küresel finans sisteminin çökeceği yönündeki bu iddialar fazlasıyla abartılı. Bu basamaklar arasında en riskli olanlar arasında yer alan Gölge bankacılık konusunda Hedge fonlar ve SIV'ler (yapılandırılmış yatırım araçları) gibi araçlar bankacılık düzenlemelerine tabi değiller. Bu yüzden de gereğinden fazla risk taşıyorlar diyen Demir'e göre gölge bankacılığın ne kadar riskli olduğu Ağustos ayında yaşanan çalkantının ardınnan iyice anlaşıldı. Buna karşılık gölge bankacılığın normal bankacılık sisteminin de içine alınabildiğini belirten Demir, buna örnek olarak da yatırım bankası Citigroup'un SIV'lerinde yaşadığı sorunların ardından bu araçları kendi bilançosunun içine aktarmasını gösteriyor.

Uyarı mekanizması şart

   İstanbul Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Ahmet   İncekara'ya göre ise küresel ekonomiye ilişkin beklentilerde bozulma yaşanırsa zaten böylesi bir felaket kaçınılmaz olur. Nouriel Roubini'nin ABD'deki resesyonu ilk öngören ekonomistlerden biri olduğuna dikkat çeken İncekara, herkes resesyon korkusu ile alımlarını, enerjin harcamalarını yavaşlatır, istihdamını azaltırsa ilk başta mali piyasalarda başlayan bu kriz süreci çok daha geniş alnalara yayılabilir. ABD Merkez Bankası (FED), diğer merkez bankaları ve hükümetlerin alacağı önlemlerin ve atacağı adımların piyasalarda kötüye giden atırımcı davranışını hafifletebileceğini söyleyen İncekara, piyasalarda oluşması gereken bir uyarı mekanizmasının da önemine değindi. İncekara'ya göre iktisatçılardan ve çeşitli kurumların kuracağı bir mekanizma piyasalar için uyarıcı görevi üstlenmeli. Gölge bankacılığın en büyük risklerden biri olduğunu vurgulayan İncekara'ya göre, özellikle hedge fonların iyi görünen ancak aslında kötü olan yatırımları ile ilgili önceden bir uyarı yapılmış olması halinde şu an yaşanan krizin tetiklenmesinin önlenmiş olabileceğini de belirtti.

Emlak fiyatları yüzde 30 düşer

   ABD'yi tarihin en büyük resesyon riskiyle karşı karşıya bırakan  etkenlerden ilki emlak piyasalarındaki çöküş. 2008'de emlak fiyatlarında yüzde 20 ila 30 oranında düşüş bekleniyor. Bu da sektörün 4 ila 6 trilyon dolar zarar etmesi demek. Subprime-mortgage kredilerinde yaşanan çöküş 2.2 milyon ipotekli evin kaybedilmesine neden olmuştu. Emlak piyasasındaki yüzde 30'luk düşüş bu sayının 10 milyona çıkmasına yol açabilir. Dahası, iflas eden emlak şirketi sayısı birkaç büyük şirketle sınırlı kalmaz, iflas dalgası irili ufaklı pek çok şirketi daha piyasadan silebilir.

Kriz tüketici kredilerine sıçrar

   ABD ekonomisindeki resesyon, krizin kredi kartları, otomobil  kredileri ya da öğrenci kredileri gibi tüketici borçlanmalarının diğer kalemlerine de sıçramasına neden olabilir. Zira ABD'de milyonlarca subprime kredi kartı ve otomobil kredileri bulunuyor. Bu kategorilerde de tüketicilerin borçlarını ödeyememesi krizin dalga dalga büyümesine neden olur. Uzmanlara göre, mortgage krizinin tüketici kredilerine, büyük bankaların zararlarının neden olduğu bunalım da küçük bankalara sıçrayabilir.

Sigorta şirketlerinin zararı katlanır

   ABD'de mortgage piyasasına dayalı yatırımları garanti altına alansigorta şirketleride piyasaları tedirgin ediyor. Bu şirketlerin batık kredi zararının toplamda 10 ila 15 milyar dolar civarında olması bekleniyor. Bu arada, kredi ve derecelendirme kuruluşları şimdiden bu şirketlerden bazılarının notlarını indirdi.Bu durum şirketlerin mali yapılarının bozulmasına da sebep olabilir. Sigorta şirketlerinde meydana gelen bu olumsuz havanın aralarında bankalar ve emeklilik fonlarının da olduğu tahvil yatırımcılarını milyarlarca dolarlık zarara sokabilir.

Ticari emlak sektöründe kriz endişesi

   Ticari emlak sektörünün de subprime benzeri bir krize girme  olasılığı çok yüksek. Borçlanma biçimleri konut kredisine benzeyen ticari emlak sektöründe de konut sektöründe yaşanan sıkışmasının etkisi kısa bir süre içinde görülebilir. Konut sektöründe yaşanan kriz, ticari emlakçıların ofis, mağaza, alış veriş merkezi gibi binaları yapma konusundaki cesaretlerini kırabilir. Ticari emlak sektörü şimdiden yarı-donmuş vaziyette. Subprime tipi tahviller ile ABD hazine tahvilleri arasındaki risk primini ölçen CMBX endeksinde, ticari emlak kredilerinin getiri farkında (spread) da önemli bir artış şimdiden mevcut.

Türev piyasalar da likidite krizine girebilir

   Kredi sıkışmasının daha da büyümesi halinde likidite krizi şu anda çok daha likit olan türev piyasalara da sıçrayıp finans piyasalarının büyük bir kısmında nakit bunalımına sebep olabilir. Kredi sıkışmasının bu raundunda bankalar arası piyasada güven bunalımı, karşı taraf riski ve kredi riski yaşanır. Dünyanın önde gelen merkez bankalarının aralık ve ocak ayında piyasaya milyarlarca dolarlık likidite enjekte etmesine rağmen, sorunun devam etmesi durumunda bankalar arasındaki spread'ların geniş tutulmasına yönelme olur.

Sermaye azaltımı ve yangın satışlar

   Sert kayıplar, sermaye azaltımı ve düşük fiyatlarla  gerçekleştirilen yaygın satışlar kayıpların çığ gibi büyümesine neden olabilir. Nakit girişinin az olduğu piyasalarda hisselerin değerinin altında işlem görmesi ekonomideki kredi sorunlarının daha da büyümesine neden olur. Sermaye kayıpları marj tamamlama çağrılarına neler olurken, finans kurumlarının risk alma iştahlarını da azaltabilir. Yaygın satışlar finans piyasalarındaki aracıların ortadan kaldırılmasına neden olabilir.