Dünya ısınıyor, hem de hızla. Peki bizler bu ısınmanın ne kadarından sorumluyuz?

Karbon dioksit oranı artıyor. Okyanuslar ısınıyor. Buzullar eriyor. Deniz seviyesi yükseliyor. Orman yangınları artıyor. Buzul tabakaları parçalanıyor. Göller küçülüyor. Kurak dönemler uzuyor. İlkbahar erken geliyor, sonbahar gecikiyor. Göç dönemleri değişiyor. Kuşlar erken yuva yapıyor. Bulut ormanları kuruyor. Hastalıklar yayılıyor. Amfibiler yok oluyor. Gezegenimizde neler oluyor?

Jeo-Alarm

Buzullar eriyor, deniz seviyesi yükseliyor, göller küçülüyor, ırmaklar kuruyor. Ve tüm bunlar sadece bir başlangıç...

Eko-Alarm

Sıcaklıklar arttıkça canlıların yaşam alanları değişiyor; hayvanlar ve bitkiler daha yüksek rakımlara doğru çekiliyor. Ancak öyle bir nokta gelecek ki türlerin kaçacak hiçbir yeri kalmayacak.

Süre-Alarmı

Isınmanın giderek artacağı öngörülse de iklim değişiminin yıllarla mı onyıllarla mı ölçüleceği bilinmiyor.

Türkiye Isınıyor

Küresel İklim Modellemeleri ile yapılan projeksiyonlara göre, 2030 yılında Türkiye’nin büyük bir bölümü oldukça kuru ve sıcak bir iklimin etkisi altına girecek. Sıcaklıkların kış aylarında 2, yaz aylarında ise 2 ila 3ºC artması bekleniyor.

Küresel ısınma, endişelenmeyi gerektirmeyecek kadar uzak ya da belirsiz bir gelişme olarak görülebilir. Bir hafta sonrasının hava durumunu dahi genellikle doğru tahmin edemeyen günümüz bilgisayar teknolojilerinin öngördüğü bir diğer gelişme... En azından, soğuk bir kış gününde birkaç derecelik ısınmanın o kadar da kötü olmadığını düşünebilir ve iklim değişikliğine ilişkin uyarıları, yaşam biçimlerimizi değiştirmek için geliştirilen çevreci korkutma taktikleri olarak algılayabilirsiniz. Ancak değişen National Geographic dergisinin Eylül 2004 sayısındaki "Jeo-Alarm"a göz atmanızda yarar var. Dünya’nın insanlığı tedirgin eden haberleri olduğunu göreceksiniz.

Şu anda Alaska’dan And Dağları’nın karlı zirvelerine kadar her yer ısınıyor, hem de hızla. Sıcaklıklar geçtiğimiz yüzyıldan bu yana Dünya genelinde 0,6ºC arttı ancak en soğuk, en uzak noktalar çok daha fazla ısındı. Sonuçlar pek de iç açıcı değil. Buzullar eriyor, nehirler kuruyor, kıyılar erozyona uğruyor ve yakınlarda yaşayan toplulukları tehdit ediyor.

National Geographic dergisinin Eylül sayısındaki "Eko-Alarm" başlıklı bölümdeki gibi, flora ve fauna da ısınmadan etkileniyor. Değişiklikler büyük ölçüde gözden ırak gerçekleşiyor. Ancak akıldan ırak olmamalı çünkü bunlar gezegenin geri kalanı için geleceği gösteren işaretler.

Bazı şüpheciler, "Hemen karar vermeyin" diyor. İklim kararsızlığıyla ünlüdür. Bin yıl önce Avrupa ılımandı ve İngiltere’de şaraplık üzümler yetişiyordu; 400 yıl öncesine gelindiğinde ise iklim değişmiş, hava serinlemiş ve Thames belirli aralıklarla donmaya başlamıştı. Şu andaki ısınma da doğanın kaprisi, geçici bir durum olamaz mı? Uzmanlar, "Bundan çok da emin olmayın" diyor. Kuşkusuz, izleyen sayfalarda okuyacağınız ısınma belirtilerinin bazıları iklimin doğal ritmiyle açıklanabilir. Ancak gezegen genelinde ateşi yükselten bir diğer etken daha var.

Yüzlerce yıldır ormanları kesiyor; kömür, petrol ve benzin yakarak bitkilerle okyanusların soğurabileceğinden çok daha büyük bir hızla karbon dioksit ve ısıyı tutan diğer gazları atmosfere salıyoruz (bkz. "Döngüde Kaybolan Karbon", NG Türkiye, Şubat 2004). Atmosferdeki karbon dioksit düzeyi bugün, yüz binlerce yıl önce olduğundan çok daha yüksek. İklim uzmanlarından George Philander, "Bizler artık iklimi belirleyen süreç üzerinde etkili olabilen jeolojik unsurlarız" diyor.

BM Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), 2001’de yayımladığı ve bir dönüm noktası oluşturan raporda, geçtiğimiz yüzyıldaki ısınmanın çok büyük ölçüde insan etkinliğinden kaynaklandığını açıkladı. Küresel sıcaklıklar, binlerce yıl öncesindeki dönemlerde olduğundan çok daha hızlı bir şekilde artıyor. Ve iklim modellemeleri, yanardağ ve güneş patlamaları gibi doğal iklim güçlerinin tüm bu ısınmayı açıklayamadığını gösteriyor.

IPCC, yüzyılın sonuna kadar 1,5 ila 5,5ºC‘lik bir sıcaklık artışı öngörüyor. Ancak ısınma aşamalı olmayabilir. "Süre-Alarmı" bölümünde yer verilen geçmiş dönemlere ait iklim kayıtları, gezegenin karmaşık bir termostatı olduğunu akla getiriyor. Ve bazı uzmanlar günümüzdeki sıcaklık artışının yıkıcı bir iklimsel sendelemeyi hızlandırabileceği konusunda kaygılı.

Makalenin tamamını National Geographic dergisinin sayfalarında bulabilirsiniz.

Yazar: Tim Appenzeller ve Dennis R. Dimick, Fotoğraf: Peter Essick

National Geographic Türkiye

www.nationalgeographic.com.tr