|
 Bu sözlükte, Internet hakkındaki sözcüklerin anlamlarına olduğu kadar, bir
çok püf noktasına, web sitelerine bağlanırken yapmanız gerekenlere ve ileriye
dönük kavramlara yer verilmiştir. Bir çok terim anlatılırken daha çok bilgi
alabileceğiniz bağlantılar da vardır. Bu sözlüğün hazırlanmasında
web sitesinden, kitaplardan, dergilerden faydalanılmış olup eksik
sözcükler için info@turkpoint.com
adresine e-mail atınız.
A.
Alta Vista : Digital Equipment
Co. firmasına ait olan Alta Vista,
popüler Internet tarayıcı servislerinden biridir. Servisin amacı; aradığınız
bilgiye, web sayfasına veya haber grubuna ufak bir aramadan sonra ulaşabilmenizi
sağlamaktır. 16.000.000 web sayfası ve 13.000 haber grubu içinde arama
yapabilmektedir. Alta Vista'nın size sunacağı iki arama seçeneği ile mutlaka
aradığınız bilgiye ulaşırsınız. Alta Vista'ya http://www.altavista.digital.com
adresinden ulaşabilirsiniz.
anchor : HTML : dosyalarında kullanılan "anchor" aktif
döküman içinde başka bir bölgeye gitmek veya bambaşka bir sayfaya dallanmak için
kullanılır. (Genellikle altı çizili mavi bir metin şeklindedir.)
AOL : AOL, America On Line'ın kısaltılmasından oluşmuştur. Sadece Amerikada 4.5
milyon kullanıcısı olan America On Line her ne kadar ev kullanıcılarına hizmet veren
bir sistem olsa da Internet erişimi de sağlamaktadır. Maalesef Türkiyede AOL
bağlantısı sağlayan bir kuruluş yoktur. America On Line hakkında daha çok bilgiye
sahip olmak için http://www.aol.com
adresine bir göz atın.
Archie Sayısı : binleri aşan ftp sitelerinden, istediğiniz
dosyaları bulabilmeniz için gerekli olan bir veritabanı araştırma aygıtıdır.
Archie'yi kullanarak istediğiniz dosyayı, isme, konuya yada anahtar sözcüğe göre
aratabilirsiniz. Bu günlerde Web siteleri de bu tip özellikler kazandığı için
Archie'lerin kullanımı gittikçe azalmaktadır.
attribute : HTML sayfalarında kullanılan kontrollerin
(TAG) aldığı
parametrelerdir. Her bir parametre kontrole yeni bir özellik ekler. Bazı parametreler
değer alır bazıları ise olduğu gibi kullanılır.
awk : Unix'in özelliklerini de taşıyan oldukça güçlü bir
"yığın dilidir." Awk, Unix kabuğunun dosya işleme arabirimlerine,
"C" benzeri yapısal programlama gibi bir çok ilave getirir.
Ağ: Bilgisayar dünyasında iki eğilim mevcuttur.
Bir tarafta bilgisayarlar devamlı kişiselleşirken, bir yanda da devamlı bir birlerine
bağlanmaya çalışırlar. Bilgisayarlar boy göstermeye başladığı zamanlardan beri
devamlı onları birbirlerine bağlamak isteriz. Ağ basit olarak bir birleriyle iletişim
halinde bulunan bilgisayların oluşturduğu toplulukdur. Ofis içerisinde ki bir kaç
bilgisayarı birbirine bağlamak "ağ" iken yüzbinlerce bilgisayarı birbirine
bağlayan Internet'te bir ağdır.
ALAN ADI SİSTEMİ (DNS): Internet'te milyonlarca insanın birer e-posta
adresi var.Peki siz bir arkadaşınıza e-posta attığınızda posta nasıl oluyorda
arkadaşınıza erişiyor hiç düşündünüzmü? Dünyadaki tüm Internet adreslerini
"aklında" tutan bir makina mevcut olabilirmi?Tabiki hayır!Aslına bakarsanız
bir arkadaşınıza e-posta attığınızda, postanız verdiğiniz adrese gitmek için
epey yol katediyor.İşte bu yoldaki durak noktalarından biri de DNS adı verilen adres
makineleri.Bu makinelerin tek görevi verdiğiniz adresin IP numarasını bulmak.Dünya
üzerine dağılmış binlerce DNS hizmet makineleri sayesinde istediğiniz adrese çok
kısa zamanda ulaşabiliyorsunuz.Binlerce olması ise son derece yararlı. Düşünsenize
bu tür makinalaradan 5-10 tane olduğunu! Tam bir felaket olur, Internette bir yere
ulaşılması mümkün olamazdı.
ARAMA SERVİSLERİ: Internet'te en büyük sıkıntı aradığınız
bilgiyi bulabilmek. Internet kontrolsüz bir şekilde büyüyor, yararlı bilgiler olduğu
kadar hiç bir işe yaramaz bilgilerle de dolup taşıyor. Peki bu bilgi okyonusunda
yönümüzü nasıl bulacağız?. Arama servisleri işte bu nokta da imdadımıza
koşuyor. İstediğiniz bir bilginin bulunduğu adresi arama servislerine aratabilirsiniz.
Bu size çok büyük zaman kazandıracaktır. Tek yapmanız bir arama servisinin adresine
bulmak istediğiniz bilgi ile ilgili bir anahtar kelimeyi aratmak. Kısa sürede
verdiğiniz anahtar kelime ile ilgili adresler bulunacaktır. Arama servisleri bize bir
yere kadar rehberlik ediyor, fakat onlarda bu bilgi okyanusunda kaybolabiliyorlar.
ARCHIE: Eskiden World Wide Web -kısaca WWW- bu kadar yaygın değildi.
Internet çoğunlukla e-posta ve ftp amacıyla kullanılırdı. İşte o zamanlardan kalma
bir arama servisi "archie".En büyük avantajlarından biri archie ile e-posta
aracılığıyla da arama yapabilir olması. Tek yapmanız bu hizmeti veren bir sevis
makinasına hangi kelimeyi araştırmak istediğinize dair bir e-posta atmak.En kısa
zamanda yine bir e-posta ile cevap gelecektir.
ARPANET: Her şeyin başlangıcı!Internet'in çocukluk ismi. ABD
hükemeti çıkabilecek olası bir savaşta haberleşme ağının çökmemesi için bir
"yol" bulunmasını istiyor. Sanırım kimse bulunan bu yolun başından büyük
işlere kalkışacağını tahmin etmemiştir! ABD hükemtinin direktifi üzerine Arpanet
adı verilen askeri bilgisayar ağı kuruluyor. Sonraları bu ağ bir çok değişik
hükümet kuruluşunun katılmasıyla büyeyecek ve bağımsızlığını ilan edecektir!
ALTAVİSTA: İşte Internet'te en fazla kullanılan arama servislerinden
biri.Digital tarafından geliştirilen bu arama makinesi Internet'te veri tabanı en
geniş ve en hızlı arama makinesi olarak biliniyor. Gerçekten de Altavista'da
aradığınız bilgi ile ilgili adresleri bulamamak çok zor.Yalnız her güzelin bir
kusuru olduğu gibi Altavistanın'da bir kusuru var. Internetteki en geniş veri tabanına
sahip olacağım derken bir çok gereksiz bilgiyide barındırıyor.Eee ne yapalım bu
kadarına da katlanacağız artık!
ACTIVE-X: Mıcrosoft'un Sun Microsystem'in Java'sına karşı
çıkardığı bir program geliştirme dili.Internet üzerinde kullanılabilecek
programlar üretmek için kullanılıyor.Şu sıralar Java ile çok sıkı bir yarış
içerisinde.Kimin kazanacağı ise ilerki günlerde (belkide yıllarda) belli olacak.
B.
backbone: Büyük veri kapasitesine sahip bir ağı
besleyen hızlı bir hat veya bir seri bağlantıdır.
backgrounds: HTML özgün Web sayfaları hazırlamanız için
beğendiğiniz resimleri arka-fon olarak kullanmanıza izin verir. HTML 3.0'ı destekleyen
tüm Web tarayıcıları sayfanızın arka fonuna koyduğunuz resmi görüntüleyebilir.
Bunu yapmak için BODY tanımının hemen yanına BACKGROUND tag'ını eklemelisiniz.
Mesela "duvar1.gif" isimli bir resmi arka fon yapmak için aşağıdaki satır
yazılmalıdır:
< body background="duvar1.gif">
HTML herhangi bir resmi arka fon yapabildiği gibi resim kullanmadan
arka fon rengini de değiştirebilir. bunun için yine BODY'nin ardından
BGCOLOR="RRGGBB" parametresini kullanmalısınız. RR, GG ve
BB, kırmızı,
yeşil ve mavi renklerin ne oranda karıştırılacağını gösteren Hex sayılardır. Bu
sayıların her biri ondalık düzende 1'den 255'e kadar bir sayı olabilir. Örneğin
arka fon rengini beyaz yapmak için:
< body bgcolor="#ffffff">
gibi bir satır kullanmalısınız.
backlinking : Backlinking geçen senenin sonlarında Lycos tarama servisi
tarafından düşünülmüş zekice bir özelliktir. Hiç bir Web servisi sizi başka
servislere bağlayıp sonra unutulmak istemez. Bu yüzden Lycos, sizi başka bir servise
bağladıktan sonra geri dönebilmenizi sağlayan bir sistem geliştirmiştir.
bandwidth : "Bandwidth" bir aygıtın algılayabileceği
elektrik frekans alanıdır. Bu terim iletişim teknolojisinde bir taşıma ölçüsü
olarak kullanılır. Bu terimin Internet'teki anlamı ise belirli bir sürede ne kadar
bilgi akışı sağlandığıyla ilgilidir.
body : HTML sayfalarında kullanılır. HTML sayfalarını oluşturan
kodları barındıran "Başlık" ile "Son" arasındaki bölümdür.
browsers (Web tarayıcı): World Wide Web üzerinde dokümanların
transfer edilip görüntülenmesini sağlayan programlara "browser" adı
verilir. Sakın Web tarayıcıların Netscape, MS Internet Explorer ve Mosaic'le
sınırlı olduğunu sanmayın.
http://www.browserwatch.com adresinde bir göz atın. İstemediğiniz kadar çok ve
çeşitli tarayıcıyı bir arada bulacaksınız.
BERNES LEE, TIM: Alın size bir
başlangıç daha.Bu zat-ı muhterem HTML dilini ilk geliştiren ve böylece world wıde
web'ide yaratan adam.Bernes Genova'da bir Fizik Labaratuarında çalışırken
çalışmalarını Internet üzerinde meslektaşları ile paylaşabilmek için bir yol
arıyor. Bir çok parlak icat da olduğu gibi HTML dili ve Web onu geliştiren Barnes'ın
düşündüğünden daha fazla işe yarıyor.Bu gün world wıde web Internet'in en fazla
kullanılan servislerinden.
C.
CGI (Common Gateway
Interface) : Web tarayıcılarının Web
Hizmetçileri ile iletişim kurmasını sağlayan arabirimdir. Web tarayıcıları CGI
aracılığıyla, HTML içindeki formları ve döküman kaynaklı sorgulayıcıları Web
hizmetçilerinin anlayabileceği hale sokarlar.
character entity : Standart olmayan karakterler de HTML sayfalarınız
içinde yer alabilir. Böyle karakterler (veya karakter katarları) bir "&"
işareti ve ":" işareti arasına yazılır.
clickable map ("tık"lanabilir harita) : HTML'nin bu
özelliğini kullanarak bir resmin değişik yerlerine tıklandığında kullanıcıyı
bambaşka adreslere taşımasını sağlayabilirsiniz.
client : Internet üzerindeki bir sunucuya bağlanmış olan
"müşteri" makinaya "client" ismi verilir.
Compuserve : Compuserve’de America On Line gibi dünyanın en
büyük on-line servislerinden biridir. Aradaki fark Compuserve'ün daha çok iş
dünyasına yönelik olmasıdır. Compuserve'den Internet'in bir çok servisine
metin-tabanlı bağlanabilirsiniz. Compuserve aynı zamanda Spry Inc firmasının da
sahibidir. Bu yüzden Spry Inc'e ait olan Mosaic web tarayıcısının promosyonlarını
gerçekleştirmektedir. Compuserve, yakında kendisi dışında Internet'e ayrı bir
tarayıcıyla bağlanmak istemeyenler için Microsoft Internet tarayıcısının özel bir
sürümünü destekleyecektir. Compuserve hakkında Internet üzerinden bilgi almak için http://www.compuserve.com ve http://www.spry.com adreslerine
bağlanabilirsiniz.
conferecing (konferans) : Web üzerinde, iki yada daha fazla
bilgisayar aracılığıyla, yüzyüze, görsel ve sesli iletişimdir. Günümüzde
hatların elverişsiz olması nedeniyle eş-zamanlı bir görüşme sağlamak
olanaksızdır. Web'ler bu tip iletişimi sağlamak açsınıdan BBS'lerden daha
elverişlidir. http://webnotes.ostech.com
adresinde bu konu hakkında bir demo bulabilirsiniz.
cyberspace : Bu kelime aslında "William Gibson"un
yazdığı "Neuromancer" adlı kitapta ses görüntü ve histen oluşan sanal
çevreyi tanımlamak için kullanılmıştır. Günümüzde ise "Cyberspace"
dünya üzerindeki bilgisayar ağlarının oluşturduğu devasal bilgi akışını
tanımlamak için kullanılıyor.
D.
DOWNLOAD.COM : İşte Internet, işte
paylaşım! Internet'i Internet yapan en güzel etmenlerden biri.İstediğiniz,
ihtiyacınız olan her tür konu hakkında irili, ufaklı programı Internet'ten bulabilir
ve kendi bilgisayarınıza çekebilirsiniz. İşte bu alanda sivrilmiş ve en
"iyi"lerden biri kabul edilen download.com..İçerdiği binlerce program ile
bizlere hizmet veriyor. Böyle bir yazıda ona yer vermemek olanaksızdı!
DNS (Domain Name
System) : Bağlanılan sunucu ismini
açık Internet adresine çevirmek için kullanılan bir mekanizmadır. Internet üzerinde
aynı adlı iki veya daha fazla sunucu isminin olmaması da yine DNS sistemi sayesinde
gerçekleşmiştir.
document (döküman) : Bir HTML dosyasının tüm içeriğine birden
döküman denir.
domain name : Internet sitesini tanımlayan isimdir. Bir "Domain
Name" noktalarla ayrılan iki yada daha çok parçadan oluşmak zorundadır. Bir
makinenin birden çok ismi olabilir, fakat bu adreslerin hepsi aynı makineyi işaret
eder. Ortada, gerçek bir bilgisayar olmamasına karşın bir "domain name"
olabilir. Bu, Internet'te bir Web sayfası olmasını isteyen firmalar tarafından
sıklıkla kullanılan bir yöntemdir. Bu erişimi sağlayan firmalar genellikle
"Internet Erişim Sağlayıcılarıdır. Web sayfasına gelen postalar öncelikle ana
makina tarafından alınıp, sonradan yalancı "domain name"e sahip makinaya
iletilir.
DTD (Document Type Definition / Döküman Tipi Tanımı) : Döküman
içinde kullanılabilecek yapısal elementleri, takıları ve formları kapsayan biçimsel
bir SGML tarifnamesidir.
E.
e-mail (elektronik-posta) : Internet'e bağlı makineler birbirlerine
elektronik-posta atmak suretiyle haberleşebilirler. Elektronik-postalar'a tarih, saat,
gönderen kişi, postayı alması gereken kişi, ve postanın konusu mutlaka yazılmalı,
sade ve anlaşılır bir dil kullanılmalıdır.
E-POSTA:Telefondan sonraki en büyük icat! Er yada geç
klasik posta hizmetlerinin yerine geçeceği kesin gözle bakılan bir mucize! Abarttım
mı? Hiç sayılmaz. Çoğunlukla telefon hatlarını kullanan e-posta: isminden de
anlaşılacağı gibi elektronik postalama sistemidir. Dünyadaki hangi servis binlerce
kilometre öteye bir haberi,bir bilgiyi bu kadar çabuk ve bu kadar ucuz
taşıyor?Internet'ten önce de var olan e-posta kavramı Internet'le birlikte tüm
dünyayı sardı.E-posta nın kullanılması çok kolay. Tek yapacağınız postanın
gideceği elektronik edresi yazmak, yazınıza bir başlık iliştirip göndermek.
Postanız 3-4 dakika içinde istediğiniz yere ulaşacaktır. E-posta nın mucizeleri bu
kadarla da kalmıyor. E-posta sayesinde haber gruplarına üye olarak ilgilendiğiniz konu
üzerinde dünyanın bir çok değişik ülkesinden değişik insanlarla
konuşabilirsinizde! Telefonmu? Benim telefonum henüz bu kadarını beceremiyor!
EUDORA: Eudora Microsoft Windows programı için geliştirilmiş bir
e-posta programıdır.Şimdiler de Web Browser adı verilen Netscape yada Internet
Explorer programları Eudora'nın yaptığı işi üstlenmiş durumda.Ama yalnızca
e-posta kullanıcak olanlar için bu gelişmiş programları edinmek kuşkusuz gerekli
değil. Download.com gibi web site larından bulabileceğiniz Eudora ile kolayca e-posta
atabilir, size gelen e-postaları cevaplandırabilirsiniz.
F.
footer : HTML dökümanının "dip" bölümüdür. Bu
bölümde genellikle tarih, yapımcı ve döküman hakkında bilgiler bulunur.
forms : HTML sayfalarında Web servisine bağlanan kullanıcıdan Web
tarayıcısı sayesinde bilgi almak için kullanılır. Daha sonra bu bilgiler sunucu
makinede kurulu olan özel bir programla değerlendirilir. Web sayfaları üzerinde
formlar yaratmak için CGI programlamayı bilmek gerekir.
ftp (File Transfer
Protocol) : sadece bir protokol değildir, bu
protokoll Internet üzerinde veri yollamanın ve almanın en çok kullanılan biçimidir.
FTP kullanılarak başka bir Internet sitesine "login" olunur ve buradaki
dosyalara "site sorumlusu"nun hak tanıdığı kadar erişim sağlanır.
FINGER: Amerikalılar yaptıkları programlara hiç
düşünmeden garip isimler verebiliyorlar. İşte Türkçe karşılığı
"parmak" olan finger; windows işletim sisteminde kullanılan bir program.
Internet üzerinde sorgulama yapmak için kullanılıyor. Finger programını kullanarak
e-posta adresi olan biri hakkında yada bir sistem hakkında bilgi alabiliyorsunuz.
FIREWALLS: Ne acı ki Internet'te kötü niyetli insanlarda var.
Kendilerine "hacker" adı veren bu insanlar bilgisayar sistemlerine girip her
şeyi alt üst etmeyi iş edinmişler. İşte bilgisayar sistemlerini bu gibi kötü
niyetli kişilerden korumak için kullanılan programlara firewalls adı veriliyor. Fakat
tam anlamı ile güvenli değiller. Firewall'u delmeye kafaya koymuş bir hacker
gerçekten yetenekli ise bu güvenlik sistemlerinde bir zayıf nokta bulabilir.Internet'te
güvenlik en çok tartışılan konulardan biri. Çok daha güvenli sistemler çıkana
kadar biz de firewall'lara güvenmek zorundayız. FTP: World wide web servisi icat
edilmeden önce Internet'te en fazla kullanılan servis FTP idi. " File Transfer
Protocol"un baş harflarinden oluşan FTP ; başka bir bilgisayardan kendi
bilgisayarınıza dosya çekmek yada tam tersi kendi bilgisayarınızdan başka bir
bilgisayara dosya göndermek için kullanılır. WWW ile biraz gözden düşen FTP halen
en fazla kullanılan servislerden biri. WWW ye göre dezavantajı grafik arabirimi
içermemesi ve kullanımının biraz daha zor olması. Avantajı ise yalnızca metinden
oluştuğu için hızlı olması. CuteFTP gibi Windows işletim sistemi üzerinde
çalışan FTP programları ile artık kullanımı daha kolaylaşan FTP pek
vazgeçilebilecek bir servis değil.
G.
gateway :
Gateway, teknik olarak aynı türden olmayan
iki protokol'ün anlaşmasını sağlayan donanım yada yazılım anlamına gelir.
Örneğin Compuserve'ün kendi mesaj formatı ile Internet e-mail formatı arasında
değişimi sağlayan bir "geşiç kapısı" vardır. Ama bu terim Internet
üzerinde genellikle, bir sistemden diğer bir sisteme geçiş sağlayan bir mekanizmayı
anlatır.
GIF Graphics Interchange Format : grafik dosyalarını sıkıştırmak
ve böylece veri aktarma zamanından tasarruf etmek amacıyla Compuserve tarafından
yaratılmış bir grafik formatıdır. Web dökümanlarında sık sık kullanılır.
Gopher : Internet üzerinde hypertext kullanmadan değişik
menülerdeki materyallere ulaşmayı sağlar.
Groupware : Aynı bilgiler üzerinde çalışan, aynı binada, odada veya ağ üzerinde
çalışan bir grup insan için tasarlanan programlara denir.
GATES BILL: Şimdi Bill amcada nereden çıktı diye sormayın! Bill
Gates bilgisayarın "b" sinin geçtiği her alanda ortaya çıkar! Onun o alanda
bulunması bile yeterlidir! Gates' in başkanı olduğu Microsoft başlangıçte
Internet'I biraz küçümsediyse de en sonun da kayıtsız kalamadı ve bütün
stratejilerini değiştirdi. Microsoft'un Netscape Navigator'a karşı yaptığı web
browser'ı Internet Explorer birden en öncelikli program oluverdi.Hatta bazıları IE nin
Wındows'un yeni sürümünden bile öncelikli olduğunu söylüyor. Microsoft bir yandan
IE yi geliştirirken diğer yandan da Java programlama diline karşı AxtiveX'I
geliştiriyor. Yani anlaşılan Bill amcanın aklı sonradan geldi ama tam geldi!
GOPHER: Gopher' da bir diğer arama servisi.Archie gibi Gopher'ıda
e-posta ile kullanabiliyorsunuz. Archie göre kullanımı daha kolay olan Gopher'a
aslında grafik ara birimi olmayan WWW de denebilir. Aradığınız bilgiyi bulmak için
menüler kullanıyorsunuz. Bütün bilgiler kategorize edilmiş durumda. Örneğin
"Mona Lisa" tablosu ile ilgili bir araştırma yapıyorsanız "Arts"
menüsüne bakıyor ve gittikçe dallanarak sonuca ulaşıyorsunuz.
H.
Haber Grupları: Internet'in en fazla ilgi çeken
servislerinden biridir. Aynı konularla ilgilenen insanların bir araya gelerek
oluşturdukları haber gruplarını kullanarak sizde ilgilendiğiniz konular hakkında
sohbet edebilir bilginizi paylaşabilirsiniz. Dünyanın her yerinden değişik insanlarla
tanışma fırsatı veren bu gruplara her gün yenileri ekleniyor.
HTML: "Hyper Text Markup Language"in kısaltması.
Html, World
Wide Web sayfalarının oluşturulmasında kullanılan bir dildir. Html diğer bilgisayar
dillerine kıyasla öğrenilmesi çok daha kolay olan bir dildir. Bu kolay
öğrenilebilirliği sayesinde bilgisayar dilleri ile hiç bir ilgisi olmayanların dahi
www sayfası yaratmasına izin vermiştir. Belki de WWW nin bu kadar çabuk gelişmesinde
en önemli rol Html dilinin kolaylığıdır. Html yazmak için çok kullanışlı
programlar olsa bile Ms-dos un editoru gibi her hangi bir editorle de Html kodu
üretilebilir. geçen yıllar içerisinde HTML dili de kendini yeniledi. Artık MS
Internet Explorer ve Netscape Comminacator Dynamic HTML dilini destekliyor.
HTML: HTML (HyperText Markup Language) World Wide Web'in bilgi
görüntülemekte kullandığı dosya formatıdır. HTML sayfaları kullanarak metinler
değişik şekillerde ekrana getirilebilir, sayfalara resim, ve ses eklenebilir.
heading (Başlık): HTML dökümanlarında genellikle yazının
başlığının ve genel tanımların bulunduğu bölgedir. < head > ve <
/head
> takıları arasına yazılır.
HotJava: Sun MicroSystems tarafından tasarlanmış
Mosaic-tipi web
tarayıcılarına alternatif olarak tasarlanan yeni bir Java destekli web
tarayıcısıdır. Özellikle "etkileşimli" web sayfaları geliştirmek
isteyenler için tasarlanan bu tarayıcının yapımı henüz bitmemiştir.
HTTP: Internet üzerinde HTML sayfalarının aktarılması için
"HyperText Transport Protocol" isimli standart bir protokol kullanılır. Hiç
şüphe yok ki World Wide Web üzerinde ençok kullanılan (ve en önemli) protokoldür.
hypermedia: Az kullanılan bir terimdir. Metin, grafik, ses, hareketli
görüntü gibi Internet üzerinde iletişimi mümkün olan her türlü medyayı ifade
eder.
hypertext:
HyperText, dökümanları biçimlendirmek, resim eklemek,
bağlantılar yaratmak için kullanılan methotdur.
hypertext link: hyperlink HTML sayfasında bir takı
(tag)
kullanılarak başka bir dosya ile oluşturulan bağlantıdır.
I.
Imagemap: Imagemap bir çok bağlantı barındıran bir grafiktir. Bu
grafik değişik yerlerine basıldığında sizi farklı URL adreslerine veya
bağlantılara götürecek biçimde bölümlenmiştir. Böyle bir tekniği
gerçekleştirmek için öncelikle ilgili GIF dosyasını yaratmalı sonra da "harita
dosyasını" yaratmak için http://www.boutell.com.mapedit/
adresinden bulabileceğiniz MapEdit gibi bir program kullanmalısınız. Bu tip programlar
CGI dilini kullanarak görüntünün içine değişik bağlantılar yerleştirir.
InfoMarket: IBM'in sahibi olduğu bedava (şimdilik) ve oldukça
etkileyici bir arama servisidir. Bu servise http://www.infomkt.ibm.com adresinden ulaşabilirsiniz.
Interlaced GIF: Interlaced GIF'ler Normal bir GIF resmi HTML sayfası
yüklenirken yukarıdan aşağıya doğru yüklenir. Eğer GIF veya JPEG formatındaki
resminiz "Interlaced" özelliğine sahipse. HTML sayfanız yüklenirken kademe
kademe, çözünürlüğü gittikçe artarak görülecektir. Böyle GIF dosyaları
kullanıcıya, dosya daha hızlı yükleniyormuş hissi verir. (Aslında daha hızlı
yüklenmez, sadece bir göz yanılmasına neden olurlar.) GIF'lerinizi bu formatta
kaydetmeniz aynı zamanda kullanıcıya nasıl bir resmin yükleneceğini önceden bilme
şansı verir.
IP:
1. Internet Protocol - Internet'in temel işletme protokolüdür.
2. Internet Provider - yada Internet Access Provider. Kendi servisleri üzerinden başka
kullanıcıları Internet'e bağlayan, genellikle ticari amaçlı kuruluşlardır.
IP address Internet üzerindeki her makine sadece bir tane IP numarasına sahip
olabilir. Buna karşılık kullanıcıların servis isimlerini daha rahat hatırlamaları
için makinelere bir yada daha fazla "Domain Name" atanabilir. IP adresi
noktalarla bölünmüş 4 sayıdan oluşur. (Örnek: 194.72.183.106)
IP: "Internet Protocol" ün kısaltması.
Herkesce kabul edilmiş bir adresleme sistemi. Merkezi ABD de olan GSI adlı kuruluş
tarafından verilen IP adresleri sayesinde aynı adresin birden fazla makinaya verilmesi
önlenmiş oluyor. Www.xy.com gibi harflerle ifade dilmiş bir adres aslında rakamlardan
oluşur, örneğin 195.174.54.34 gibi. Buradaki ilk iki rakam aynı telefon sisteminde
kullanıldığı gibi alan ülkelerin alan kodlarını ifade ediyor.195.174 Türkiyenin
alan kodu. Bunun gibi her ülkenin ayrı alan kodu var. Bu sayede bir makinaya verilen
adres başka bir makinaya verilmiyor.
IRC: " Internet Relay Chat" in kısaltması.
IRC ler dünya üzerindeki bütün Internet kullanıcıların biraraya gelerek gerçek
zamanda sohbet ettikleri yerlerdir. IRC servisi veren bir adrese bağlandığınızda
çeşitli konu başlıkları altında açılmış odalar görürsünüz. Sizi ilgilendiren
bir oda gördüğünüzde hemen girip sohbete katılabilir yada kendiniz bir oda
açabilirsiniz, hem de istediğiniz her konuda!
INTRANET: Ofis içi Internet olarak adlandırılabilir. Internet'in çok
kullanışlı olması sonucunda ofislerde de Internet teknolojilerinin kullanılması
düşünülmüş ve ortaya Intranet kavramı çıkmış.
INTERNET SERVİS SAĞLAYICILAR: Internet servis sağlayıcılar bizim
Internete bağlanmamızı sağlayan şirketler. Genelde bir yada bir kaç ana makina
üzerinden birden çok modem ve telefon hattıyla hizmet veren bu firmalar sürekli olarak
Internet ile bağlı durumda kalırlar ve pek tabi size sundukları bu hizmet
karşılığında cüzdanınızı hafifletirler!
INTERNET EXPLORER: Mıcrosoft'un Web Browser'ı . Internet Explorer ile
web sayfalarını alabilir, Ftp yapabilir, e-posta atabilir, haber gruplarına üye
olabilirsiniz. 3.0 versiyonu ile kullanıcı sayısına oldukça artıran Internet
Explorer Netscape'in Navigator'unun en büyük rakibi.
J.
Java: Sun Microsystems'in yarattığı kolay kullanılır, güvenli,
nesneye dayalı ve güçlü bir programlama dilidir. HTML dilinin eksiklerini kapamaya
yöneliktir. Bu dil Netscape 2.0 veya Sun Microsystems'in HotJava web tarayıcısıyla
görüntülenebilir. Ayrıca bir derleyiciye gerek yoktur. Dil hakkında daha çok bilgi
ve örnekler için http://java.sun.com
adresini deneyin.
JAVA: Sun Microsystem'in fırtınalar yaratan programlama
dili. Java Internet üzerinde çalışacak programlar yazmak için kullanılan
platformalardan bağımsız bir dil. Şu ana kadar Java diliyle yazılmış kayda değer
bir program yok. Ama ardarda büyük yazılım şirketleri Java'yı desteklediklerini
açıklıyor. Önümüzdeki yıllar içerisinde Java ile yazılmış programlar
bekleniyor. Java şimdilik web sayfalarında kullanılan kayan yazılar gibi küçük
işlerde kullanılıyor. Sanırım bu devin doğması biraz uzun sürecek.
JPEG: Joint Photographic Experts Group sözcüklerinin
kısaltılmasından meydana gelen grafik formatıdır. Çözünürlüğü ve renk sayısı
çok fazla durağan grafikleri yüksek oranda sıkıştırıp saklayabilen bir formattır.
JPEG formatı grafik dosyalarında sıkıştırma yaparken "tolerans oranları"
kullanır. Bu oranlar dosyanın gerçeğe yakınlık derecesini belirtir.
L.
link (bağlantı): HTML bağlantıları döküman içinde sizi başka
bir konuma, aynı serviste başka bir dosyaya veya bambaşka bir servise yollayabilir.
Not: Bağlantılar genellikle mavi ve altı çizili metinden oluşur.
listserv: Çok kullanılan bir e-mail programıdır. Kullanıcılara
posta listeleribe abone olma, katkıda bulunma ve çıkma şansı verir.
Lycos: Altavista tarafından zirvedeki yeri tehdit edilen
Lycos,
popüler web tarama servislerinden biridir. Lycos "backlinking (bkz.
backlinking)", java animasyon desteği, 8 milyon URL adresi ve her ay eklenen 700.000
yeni adres ile çok güçlü bir veritabanı oluşturmaktadır. Siteye http://www.lycos.com adresinden
ulaşabilirsiniz.
M.
majordomo: En çok kullanılan e-mail programıdır. Kullanıcılara
posta listelerine abone olma, katkıda bulunma ve çıkma şansı verir.
map: Web tasarımında kullanılan, yüklenen grafiğin belirli
bölgelerine basıldığında değişik bağlantıları çağırmak için kullanılan
sistemdir.
markup language: Internet üzerinde dökümanlara biçim kazandırmak
üzere hazırlanmış mark-up karakterlerini deşifre eden dile denir. Bilgisayara okunan
dosyanın ekranda nasıl biçim alması gerektiğini anlatır. HTML Web sayfaları
hazırlamak için geliştirilmiş bir mark-up dildir.
metacharacter: HTML dosyası içinde özel bir durumu
gerçekleştirmek için kullanılan karakterlerdir. Bu karakterler parantez "(
)", ve "&", diyez "#" ve noktalı virgüldür";".
MIME: (Multipurpose Internet Mail
Extensions) Internet üzerinde
postalara grafik, sıkıştırılmış dosya gibi dökümanların iliştirilmesini
sağlayan standarda verilen addır. MIME sayesinde bir postaya eklenen metin tabanlı
olmayan (örneğin sıkıştırılmış bir dosya) bir dosya, ilişkisi bulunan program
vasıtasıyla görüntülenir.
Mosaic: NCSA tarafından tasarlanan
Machintosh, Windows ve Unix
ortamlarının tümünde birden çalışabilen ilk Web tarayıcısıdır.
Mpeg: Hareketli görüntüleri 200:1 oranına kadar sıkıştırmaya
yarayan oldukça etkili bir grafik formatıdır. Format sadece bir sonraki karedeki
değişen pixelleri gözlemlediğinden sıkıştırma oranı durağan görüntülerde daha
da artmaktadır. Motion Pictore Experts Group tarafından geliştirilen format PC'lerde
oldukça çok kullanılmaktadır.
N.
NCSA: Mosaic web tarayıcısının yaratıldığı akademik bir
kuruluş olan National Center for Supercomputer Applications'un kısaltılmışıdır.
NETSCAPE: Netscape Internet dünyasında en fazla
tanınan şirketlerden biri. Netscape in web browser'ı Navigator da haliylen dnyada en
fazla kullanılan web browserı.Bu günler de Microsoft'un Internet Explorer'ı ile
şiddetli bir rekabete girmişi olan Netscape pazar payını kaybetmemek için çaba
harcıyor. Netscape firmasının son web brovser'ı Netscape Communucator. Bu ürünle
Netscape yarışta bir adım öne geçmiş gibi gözüküyor ama Microsoft'un da soluğu
ensesinde!
NETWORK COMPUTER: Kısaca NC diyebileceğimiz network computer aslında
yeni çıkmış bir kavram değil. PC ler icat edilmeden önce güçlü makinalara
bağlanan terminaller vasıtasıyla bütün işler gerçekleştiriliyordu. PC lerin
yaygınlaşması ile bu sistemden vazgeçildi taki Internet bu kadar yaygınlaşana kadar.
Günümüzde NC lerin yeniden gündeme gelmesinin sebebi sırf Internet'e bağlanmak için
binlerce dolarlık PC lere ihtiyaç olmaması. Fiyatı 400-500$ olan NC lerle Internete
bağlanabilirsiniz. Fakat NC lerin de dezavantajları var. Mesela Hard Diskleri yok. Bunun
için tüm verileriniz sizden kilometrelerce ötedeki servis aldığınız şirketin
bilgisayarında sizin için ayrılmış bölümde duruyor. İnsanların bu duruma
alışıp alışamayacağı şimdilik bilinmiyor. Microsoft gibi bütün pazarı Pclere
baplı olan firmalar - her ne kadar destekler görünseler de- NC ye karşılar.
PC-NC
savaşının galibi sanırım önümüzdeki 3-4 yıl için de ortaya çıkacak.
O.
OMURGA: Evimizden yada işyerlerimizden
Internete bağlanmak istediğimiz zaman telefon hatlarını kullanarak servis sağlayıcı
kurumlara bağlanıyoruz. Peki servis sağlıyıcımız nereye bağlı? İşte servis
sağlayıcınızda Internet bağlantısının devamlı açık olduğu omurgaya bağlı.
Türkiyede İstanbul-Ankara-İzmir arasında bir omurga var.Ayrıca yurt dışı içinde
Ankara ve İstanbul başka omurgalara bağlı. Türkiye de omurga Turnete aitken yabancı
ülkeler de özel şirketler kendi omurgalarını kurup kullanıcılarına servis
verebiliyorlar.
Q.
Quick Time: Apple tarafında üretilmiş
bir film ve ses oynatıcısı. Quick Time dosyaları Avı gibi diğer video formatlarında
daha az yer kaplıyor ve kullanıcı filime alınmış görüntüyü döndürebiliyor
uzaklaşıp yakınlaşabiliyor. Internet ile önem daha fazla artan bir program.
P.
Perl: Unix altında CGI programlarına alternatif olarak çıkan
güçlü bir programlama dilidir.
POP (Post Office
Protocol): Herhangi bir SLIP, PPP bağlantı
sağladığınızda genellikle bir POP hesabınız olur. Bu hesap postanızı atmak için
e-mail programınızı kullanmanızı sağlar. Kısaltmanın diğer bir açılımı ise
Point of Presence'dir.
Port address: TCP/IP tabanlı uygulamalar hattın diğer ucundaki
bilgisayarla konuşmak için belirli bir port adresi kullanırlar. Port adresi, içinde
verilerin nereden alınıp nereye verileceğini kesin olarak saptayan bir mekanizma
barındırır.
PPP (Point to Point
Protocol): Modem aracılığıyla seri
bağlantılar gerçekleştirmede kullanılan yeni bir protokoldür. SLIP protokolüne
göre hata düzeltme ve sıkıştırma özellikleri daha gelişmiş olduğundan bu
protokolden %5-10 daha hızlıdır. Çoğu Web tarayıcısı PPP veya SLIP bağlantısı
istemektedir.
Protocol: Protokol, iki bilgisayarın birbirlerine veri yollarken
izledikleri biçim, veri aktarma formudur. Protokoller bilgisayara alt düzey kodlar
yollayarak iki makine arasındaki iletişimi sağlar.
R.
RealAudio: Web Tarayıcılara FM kalitesinde konuşma ve müzik
dinlemek için eklenen bir programdır. Bu programı tek başına kullanabileceğiniz gibi
Netscape'e de ekleyebilirsiniz. Bu program hakkındaki demolar için Sony Magic Link'i http://gnn.com/gnn/wr/ads/song/
adresinden yada Real Audio'yu http://www.realaudio.com
adresinden bulabilirsiniz.
S.
Search engines (arama servisleri): Kişileri istedikleri bilgiye veya
Web sayfasına ulaştırmayı amaçlayan "Internet tarayıcı" servislerdir.
SGML (Standart Generalized Markup
Language): Tüm platformlarda aynı
olarak görülecek dökümanlar yaratmak için kullanılan ISO standartıdır.
SLIP Serial Line Interface Protocol (Seri Hat Arabirim Protokolü):
TCP/IP'ye göre modası geçmiş bir iletişim protoklüdür. Protokolün amacı modem
aracılığıyla, bir ağ ortamına tıpkı ağda bir kullanıcıymış gibi
bağlanmaktır. Bu protokolün yerini fonksiyonları bakımından bir farkı olmayan fakat
daha hızlı olan PPP protokolü almıştır.
Spider (örümcek): Web tarama servislerinin veritabanlarını
büyütmek için bıkmadan, usanmadan yeni Web sayfaları ve onlara ait bağlantıları
bulan programlara "örümcek" ismi verilir.
Submit-it (Web servisini tanıtmak): Kendi web sayfalarının
reklamını yapmak isteyenler için izlenebilecek en kolay yol, URL adresini gözde tarama
servislerine yazdırmaktır. http://www.submit-it.com
adresine URL adresinizi verdiğinizde adresiniz 15 ayrı tarama servisine otomatik olarak
yollanacaktır. Bunun dışında URL adresinizi yazdırmadan geçmemeniz gereken bazı
tarama servisleri şunlardır:
AltaVista
http://www.altavista.digital.com
NCSA-Mosaic
http://www.ncsa.uiuc.edu/sdg/software/mosaic/docs/whats-new.html
Ticari siteler indeksi
http://www.directory.net
Excite
http://www.excite.com
SMILEYS: E-posta atarken çekilen en büyük
sıkıntı insanların duygularını yazı ile ifade etmekte zorlanmaları. Eğer
yazdığınız şeye dikkat etmezseniz postanızı okuyan insan belki de sizin hiç bir
kötü niyetiniz yokken kızdığınızı yada dalga geçtiğinizi sanabilir. Bunun gibi
yanlış anlamaları önelemek için bir takım krakterler kullanılmaya başlamış.
Örneğin :- ) işareti sizin güldüğünüzü yada şaka yaptığınızı açıklar :- (
ise üzüldüğünüzü.İşte bu şekilde smileyleri kullanarak duygularınızı daha iyi
ifade edebilirsiniz.
SÖRF: Internette sorf yapmak world wide web sayfaları üzerinde
gezinmek anlamında kullanılıyor. Gerçektende sanki denizde sörf yapar gibi -rüzgar
sizi nereye götürürse- web sayfaları üzerinde oradan oraya gezebilirsiniz. Öyleki
başlangıçta gitmek istediğiniz yerle hiç alakasız bir yerde bulabilirsiniz
kendinizi. Internette amaçsızca gezinmenin güzel tarafları olduğu gibi bunun size
kredi ve telefon faturası olarak geri döneceğini unutmayın!
Syntax checking (doğruluk kontrolü): Yarattığınız onlarca Web
sayfasının hepsinin bir arada doğru olarak çalışması veya HTML standartlarına
uydurulması zor bir iştir. Bunun için HTML sayfalarınızın doğruluğunu kontrol eden
programlar kullanılmaktadır. Bu programlar sizin yerinize, belirttiğiniz tüm Web
sayfalarını kontrol ederler. Bu programlardan edinmek için
HTMLCheck'in http://www.halsoft.com/html-tk/
Weblint'in ftp://ftp.khoros.unm.edu/pub/perl/www/
Webber'ın ftp://ftp.onramp.ca/csd/pub/
adreslerine bağlanın.
T.
Tag (etiket): HTML'de dökümana biçim vermek için kullanılan
etiketlerdir. Kaynak içinde kolayca fark edilirler çünkü her zaman "< "
ve "> " işaretleri arasına yazılırlar.
TCP/IP: Transmission Control
Protocol/Internet Protocol cümlelerinin
kısaltılmış halidir. Internet'i oluşturan protokollerdir. Başlangıçta Unix
işletim sistemi için tasarlanmış olup günümüzde birçok işletim sistemini
desteklemektedir.
Telnet: Bir Internet sitesinden diğerine bağlanmak için kullanılan
komut ve programdır. Komutu kullanarak bir internet sitesine bağlandığınızda
karşınıza sitenin "login:" komut satırı gelecektir. Böylece Internet
üzerinde iki makine direkt (ve özel) olarak birbirine bağlanabilir.
TELNET: Internet sayesinde başka bilgisayarlara
bağlanıp veri alabiliyoruz. Peki bağlandığımız bilgisayarı kontrol etmek
mümkünmü? Evet telnet sayesinde mümkün. Bir bilgisayara Telnet yapmak için bir
kullanıcı ismine ve şifreye sahip olunması gerekir. Yani bağlanılan her makinaya
telnet yapılamaz. Telnet yaptıktan sonra artık o makinayı kendi bilgisarınızmış
gibi kullanabilirsiniz.
TAKMA AD: Nereden çıktı şimdi bu takma ad diye
düşünmeyin. Bir çok kişi haber gruplarında tartışma listelerinde yada IRC lerde
birbirleriyle konuşurken takma isim kullanıyorlar. Mesela bu satırları yazan benim
takma ismim SPooNmAn.Diğer bir PC yazarı Ahmet Köksal'ın takma ismi
Ayasofya. Size
garip gelmesin her kes istediği takma ismi almakta özgür.
TURNET: Türkiye'de Internet hizmeti veren resmi
kuruluş. Türk Telekoma bağlı olan Turnet Türkiye'deki bütün Internet yükünü
omuzlarında taşıyor. Bu yük altında sık sık ezilen Turnet'in yakında 10Mbit ile
Almanya'daki Internet hızına ulaşacağı söylense de açılması bile yaklaşık bir
seneyi bulduğu göz önüne alınırsa buna inanmanın çok zor olduğu açıkca
görülmekte.
U.
URL: Uniform Resource Locator Web üzerinde ulaştığınız yerin
kimliğini belirler. Tam bir URL'nin görünümü aşağıdaki gibidir.
http://info.cern.ch:80/hypertext/WWW/addressing/addressing.html
Bu adres şöyle ayrılır:
http:// protokol veya veri kaynağı
info.cern.ch alan ismi (domain name)
:80 "port" adresi
/hypertext/WWW/addressing/ atlanacak dizin adı
addressing.html açılacak döküman adı
protokol veya veri kaynağı Bu bölüm veriye ulaşmak için kullanılacak protokolü
belirtir. Başlıca protokoller şunlardır:
http:// HTML dosyalara ulaşmak için kullanılır
ftp:// download edilebilir bir dosyayı belirtir.
mailto:// e-mail yollamak için kullanılacak uygulamaya bağlanır
file:// lokal bir dosyayı işaret eder
alan ismi (domain name) Bağlanılmak istenen sunucunun Internet üzerindeki ismidir.
Bir alan isminin uzantısı genellikle onun tipini de belirler:
.com ticari kuruluş
.edu öğretim
.mil askeri
.net servis sağlayıcı
.org kar amaçlı olmayan organizasyon
"port" adresi
http:// protokolü sadece :80 portunu kullandığından genellikle bu takı kullanılmaz.
atlanacak dizin adı
Web sayfasının sunucu üzerindeki dizinini belirtir.
açılacak döküman adı
Web sayfasının sunucu üzerindeki spesifik dosya adını belirtir. Kullanılmak zorunda
değildir.
V.
VDOWave: VDOWave hareketli görüntüleri sıkıştırmakta
kullanılan ilginç bir yöntemdir. Bu yöntemin en somut örneği
VDOLive'dir. Bu aygıt
popüler Web tarayıcılara eklenerek eş-zamanlı videoların büyük ölçüde
sıkıştırılarak görüntülenebilmesini sağlamıştır.
Virtual reality (sanal gerçeklik): Kullanıcının müdahale
edebildiği 3-Boyutlu ortama verilen addır. Sanal gerçeklik sayesinde kişi
ilüzyonlarla yaratılmış 3-Boyutlu dünyaya adım atabilir, oradaki nesnelerle
iletişim kurabilir. http://www.zd.net.com
adresinde bu konuyla ilgili ayrıntılı bilgi ve bedava programlar bulabilirsiniz.
VRML: "Virtual Reality Modelling Language" in
kısaltması. Internet'te imajların gönderilmesinin ne kadar zor olduğunu biliyoruz.
Birde sözkonusu modeller yada vidao filmleri olunca iş daha da zorlanıyor. İşte
herhangibir modelleme programı ile yapılmış modellerin Internet hatlarında
taşınması için kolay bir yol bulunmuş. Yapılan modelin uzaydaki bütün koordinat
noktaları VRML dili kullanılarak metine dönüştürülüyor. Aynı şekilde model
üzerindeki malzemede metin oluyor. Böylece Internet hatlarından görüntü değil metin
yollanmış oluyor. Karşı tarafta metini alan bilgisayar bu metni yeniden modele
dönüştüryor, böylece normal yollardan yapılamayacak kadar uzun olan işlem çok
kısa bir sürede gerçekleşebiliyor.
W.
WebCrawler: America OnLine'ın bedeva Internet tarama servisidir.
Lycos tarama servisinden küçük olan servis her ay 3.000 yenisi eklenen 60.000 web
sitesini tarayabilmektedir. http://www.webcrawler.com
adresine bağlanıp WebCrawler'ın yeni kullanıcı arabirimi ile tanışabilirsiniz.
Webmaster: Bir web sitesinin yönetimini üstlenen
kişiye "Webmaster" adı verilir. Webmaster'ın görevi Web sitesininin
tasarımını yapmak ve "çarpıcıcığını" korumaktır. Günümüzde bu işi
tek bir kişinin yapması çok zordur. Bunun için genelde bir web sitesini birden çok
kişi "takım" ruhuyla ayakta tutar.
WWW: Artık ne olduğunu hepimiz
biliyoruz. World wide webin kısaltması ve Internetin en fazla kullanılan servisi. Daha
fazla lafa gerek yok!
Y.
YAHOO!: Alta Vista gibi
Yahoo!da
bir arama makinası. Alta Vista'ya göre daha küçük bir veritabanı kullansada en az
Alta Vista kadar hızlı. Internet'te en fazla kullanılan arama makinalarından biri olan
Yahoo! da kelime aratabiliyor yada kategorilenmiş başlıklara göre arama
yapabilirsiniz.
Z.
ZZZZZ: Modemle
bir yere bağlanmaya
çalışırken çıkardığınız ses. Özellikle Türkiye'de Internet kullanıcıları bu
sesi çokça çıkarıyorlar. Ne diyelim Allah sabır versin.
|
Donanım
Test
Bilgisayar
ve internet ile ilgi Yardım ve Bilgi için 